Dokładnie 17 lat temu, 6 marca 2009 roku, do polskich kin trafił film „Watchmen. Strażnicy” w reżyserii Zacka Snydera. Ta adaptacja kultowej powieści graficznej autorstwa Alana Moore’a i Dave’a Gibbonsa pokazała, że nawet najbardziej złożone i mroczne komiksy mogą być odważnie i dojrzało przeniesione na ekran, wykraczając poza standardowe blockbusterowe produkcje. Film, który przez wiele lat uchodził za niemożliwy do sfilmowania, na stałe wpisał się w historię gatunku, otwierając drogę dla bardziej autorskich i ambitnych projektów komiksowych.
Kluczowe fakty o filmie
- Premiera i adaptacja: Film „Watchmen. Strażnicy” zadebiutował 6 marca 2009 roku jako ekranizacja legendarnej, dwunastoczęściowej powieści graficznej z 1986 roku, przedstawiającej alternatywną, mroczną wizję świata z superbohaterami.
- Wpływ na gatunek: Produkcja przyczyniła się do rozwoju dojrzałych filmów superbohaterskich, pokazując, że gatunek może poruszać złożone tematy moralne i polityczne. Często porównuje się ją do trylogii Christophera Nolana o Batmanie.
- Dziedzictwo Zacka Snydera: Dla reżysera Zacka Snydera „Watchmen. Strażnicy” stał się projektem, który umocnił jego pozycję w Hollywood i otworzył mu drogę do stworzenia uniwersum filmowego DC, zaczynającego się od „Człowieka ze stali”.
Adaptacja „Watchmen. Strażnicy” była wyzwaniem, z którym mierzyli się różni twórcy przez niemal dwie dekady. Złożona, nielinearna narracja komiksu, pełna dygresji, fikcyjnych artykułów prasowych i „komiksu w komiksie” („Opowieści kapitana Morsa”), wydawała się trudna do przeniesienia na język filmu. Snyder, świeżo po sukcesie „300”, podjął się tego zadania z charakterystycznym podejściem. Jego film stał się wizualnym hołdem dla oryginału, celowo odtwarzając słynne kadry z komiksu Dave’a Gibbonsa, w tym kultową scenę otwierającą z „The Times They Are a-Changin’” Boba Dylana.
Wierność wizualna szła jednak w parze ze zmianami w scenariuszu. Najgłośniejsza dotyczyła samego sedna spisku Adriana Veidta, czyli Ozymandiasa. W komiksie jego plan zakładał stworzenie iluzji inwazji pozaziemskiego potwora na Nowy Jork, aby zjednoczyć ludzkość. Snyder i scenarzysta David Hayter zmienili to, czyniąc kozłem ofiarnym Doktora Manhattana. Ta decyzja wciąż budzi kontrowersje wśród fanów – niektórzy uważają ją za uproszczenie, inni za bardziej spójną z filmową konstrukcją postaci niebieskiego boga.
Walka z wiatrakami, czyli jak „Watchmen. Strażnicy” podważał ideały gatunku
Sednem „Watchmen. Strażnicy” jest dekonstrukcja pojęcia superbohaterstwa. Snyder, wierny duchowi komiksu Moore’a, ukazał bohaterów jako zbiorowisko neurotyków, sfrustrowanych dewiantów i oderwanych od rzeczywistości demiurgów. Rorschach to fanatyk o czarno-białym postrzeganiu świata, Nite Owl – zakompleksiony życiowy nieudacznik, a Doktor Manhattan – istota tak potężna, że utraciła jakikolwiek związek z ludzką moralnością.
Film różnił się od komiksowego realizmu w jednym kluczowym aspekcie: scenach akcji. Tam, gdzie oryginał przedstawiał walkę jako brzydką i krótką, adaptacja Snydera uczyniła z niej widowiskowy balet, pełen spowolnień i efektownych ciosów. Ucieczka Rorschacha z więzienia czy starcie Komedianta z zabójcą to sekwencje, które bardziej przypominają popis kunsztu choreograficznego niż brutalną prawdę o przemocy. Ta estetyzacja była jednym z głównych zarzutów purystów wobec filmu.
Mimo mieszanych reakcji w momencie premiery i umiarkowanego sukcesu kasowego, czas okazał się łaskawy dla „Watchmen. Strażnicy”. Dziś film uznawany jest za kamień milowy, który poszerzył granice tego, co możliwe w kinie komiksowym. Udowodnił, że publiczność jest gotowa na fabuły bez jednoznacznych bohaterów, na opowieści o polityce, strachu przed zagładą atomową i upadku ideałów. Umożliwił powstanie psychologicznych i wizualnych narracji w późniejszych produkcjach, które nie bały się mrocznego tonu.
Dziedzictwo Strażników – więcej niż tylko film
Wpływ „Watchmen. Strażnicy” widoczny jest nie tylko w bezpośrednich kontynuacjach czy prequelach (jak serial HBO z 2019 roku), ale także w zmianie podejścia studiów do adaptacji materiałów źródłowych. Film Snydera przyczynił się do traktowania powieści graficznych z powagą równą literackim adaptacjom. Pokazał, że można zachować esencję trudnego źródła, nawet dokonując koniecznych zmian.
Dla samego Snydera był to projekt definiujący. Styl wizualny, operowanie spowolnieniami i ikonicznymi ujęciami, a także chęć mierzenia się z mitologią i psychologią bohaterów – wszystko to, dopracowane w „Watchmen. Strażnicy”, stało się jego artystycznym znakiem firmowym i przepustką do budowania własnej wizji uniwersum DC.
Minęło 17 lat, a „Watchmen. Strażnicy” wciąż budzi żywe dyskusje, co jest najlepszym dowodem na to, że nie jest tylko kolejną ekranizacją komiksu.
